Maverick Spend 2026: อุดรอยรั่วไหลของงบประมาณ ด้วยระบบจัดซื้อรวมศูนย์ (eProcurement)
ลองจินตนาการดูนะครับว่า หนึ่งในฝันร้ายที่สุดของผู้บริหาร (CFO) และผู้นำฝ่ายจัดซื้อ (CPO) คืออะไร? คำตอบคือการที่ฝ่ายจัดซื้ออุตส่าห์วางแผนและใช้เวลาเจรจาต่อรองราคากับคู่ค้ามาอย่างดีเพื่อให้ได้ต้นทุนที่คุ้มค่าที่สุด แต่พนักงานในองค์กรกลับเลือกที่จะไปซื้อสินค้าหรือบริการจากแหล่งอื่นด้วยตัวเอง ปัญหานี้ในวงการจัดซื้อเราเรียกกันว่า “Maverick Spend” หรือ การใช้จ่ายนอกระบบ (บางครั้งเรียกว่าการซื้อนอกสัญญา)
ข้อมูลสถิติจากการวิจัยของ The Hackett Group และนักวิเคราะห์จาก Ivalua ชี้ให้เห็นว่า องค์กรอาจสูญเสีย “เงินออมหรือส่วนลด (Targeted Savings)” ที่ควรจะได้ไปถึง 10% – 20% จากปัญหา Maverick Spend เลยทีเดียว ในยุค 2026 ที่ทุกองค์กรต้องรัดเข็มขัดเพื่อ ควบคุมต้นทุน การปล่อยให้พนักงานซื้อของตามใจชอบจึงเปรียบเสมือน “ภัยเงียบ” ที่แอบกัดกินกำไรของบริษัทอย่างมหาศาล และนี่คือความท้าทายที่ผู้นำต้องเร่งแก้ไขด้วยเทคโนโลยี
ทำไมการซื้อนอกระบบ (Maverick Spend) ถึงเป็นอันตรายต่อธุรกิจมากกว่าที่คุณคิด?
หลายคนอาจมองว่า การที่พนักงานสั่งซื้อสินค้าหรือบริการโดยไม่ผ่านฝ่ายจัดซื้อ เป็นแค่เรื่องของการหย่อนยานในกฎระเบียบ (Non-compliance) เล็กๆ น้อยๆ แต่ในความเป็นจริงแล้ว มันสร้างผลกระทบเป็นลูกโซ่ที่รุนแรงกว่านั้นมากครับ:
สูญเสียอำนาจการต่อรองและงบประมาณรั่วไหล (Lost Cost Savings)
เมื่อยอดสั่งซื้อถูกกระจายไปยังซัพพลายเออร์หลายราย องค์กรจะสูญเสียอำนาจการซื้อแบบรวมศูนย์ (Volume Discount) ทันที ทำให้เราต้องจ่ายแพงกว่าราคาที่ตกลงไว้ในสัญญาหลัก กลายเป็น งบประมาณรั่วไหล โดยไม่จำเป็น
ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยและคุณภาพ (Compliance and Quality Risks)
การซื้อของจากคู่ค้าที่ไม่ผ่านการตรวจสอบจากฝ่ายจัดซื้อ (Unvetted Suppliers) อาจทำให้องค์กรได้รับสินค้าที่ไม่ได้มาตรฐาน เสี่ยงต่อการละเมิดข้อกำหนดทางกฎหมาย และอาจลุกลามไปถึงปัญหาความทับซ้อนทางผลประโยชน์ (Conflict of Interest)
ข้อมูลสูญหาย ตรวจสอบไม่ได้ (Lack of Spend Visibility)
ใบเสร็จและรายการสั่งซื้อที่กระจัดกระจาย ทำให้ผู้บริหารมองไม่เห็นภาพรวมการใช้จ่ายขององค์กร เมื่อขาด Spend Visibility เราก็ไม่สามารถจับแพทเทิร์นการใช้จ่ายได้ ส่งผลให้การพยากรณ์งบประมาณ (Budget Forecasting) ในปีถัดไปคลาดเคลื่อนไปจากความเป็นจริง
3 กลยุทธ์จัดการ Maverick Spend ให้อยู่หมัดด้วยเทคโนโลยี eProcurement
จากประสบการณ์ของ Pantavanij เราพบว่า บ่อยครั้งที่การซื้อนอกระบบไม่ได้เกิดจากการที่พนักงานตั้งใจจะฝ่าฝืนกฎหรอกครับ แต่เกิดจาก “กระบวนการจัดซื้อแบบเดิมที่ยุ่งยากและล่าช้า” องค์กรชั้นนำจึงหันมาใช้ระบบ eProcurement เพื่อพลิกโฉมการจัดซื้อที่ถูกต้องให้เป็นเรื่อง “ง่าย” จนไม่มีใครอยากไปทำผิดกฎ:
1. สร้างประสบการณ์ซื้อที่ง่ายดาย (Guided Buying & e-Catalog)
ฝ่ายจัดซื้อต้องเปลี่ยนรูปแบบการขอซื้อแบบเดิมๆ ให้กลายเป็นแคตตาล็อกออนไลน์ (e-Catalog) ที่ใช้งานง่ายเหมือนช้อปปิ้งออนไลน์ เมื่อพนักงานสามารถค้นหาสินค้าจากคู่ค้าที่ได้รับการอนุมัติแล้ว และกดสั่งซื้อได้ง่ายๆ โอกาสที่พวกเขาจะแอบไปซื้อจากซัพพลายเออร์ข้างนอกก็จะหายไปโดยปริยาย 2. รวมศูนย์ทุกการอนุมัติ (Centralized Workflow)
ระบบ eProcurement ที่ดีจะบังคับให้ทุกคำขอซื้อ (PR) ต้องวิ่งไปหาผู้อนุมัติตามสายงานหรือตามเงื่อนไขงบประมาณโดยอัตโนมัติ ทำให้ไม่มีการแอบตกลงราคากันเองนอกรอบ ทุกกระบวนการจะมีความโปร่งใส และตรวจสอบย้อนหลังได้ 100%
3. ใช้ AI สแกนหารอยรั่วไหล (AI Spend Analytics)
องค์กรสามารถใช้ระบบอัจฉริยะ Integrity One ของ Pantavanij เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลการใช้จ่ายทั้งหมดแบบเรียลไทม์ AI จะช่วยดักจับพฤติกรรมผิดปกติ เช่น การซอยยอดสั่งซื้อ (Split PO) เพื่อหนีการอนุมัติระดับสูง หรือส่งการแจ้งเตือนทันทีเมื่อพบการซื้อจากคู่ค้านอกสัญญา ช่วยให้ผู้บริหารแก้ไขปัญหาและ ควบคุมต้นทุน ได้ทันท่วงที
เปลี่ยนรายจ่ายที่มองไม่เห็น ให้เป็นกำไรที่จับต้องได้
การกำจัด Maverick Spend ไม่ใช่การสร้างระบบมาเพื่อ “จับผิด” พนักงานครับ แต่คือการสร้าง “วินัยทางการเงิน” ที่แข็งแกร่งให้กับองค์กร การนำแพลตฟอร์ม eProcurement เข้ามาใช้เป็นศูนย์กลาง จะช่วยดึงเม็ดเงินทุกบาททุกสตางค์กลับเข้ามาอยู่ภายใต้การควบคุมอย่างแท้จริง เปลี่ยนรอยรั่วไหลที่เคยมองไม่เห็น ให้กลายเป็นต้นทุนที่ลดลงและกำไรที่เพิ่มขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
FAQ – คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Maverick Spend
Q : Maverick Spend คืออะไร?
A : Maverick Spend คือ การที่พนักงานในองค์กรจัดซื้อสินค้าหรือบริการด้วยตนเอง โดยไม่ผ่านกระบวนการหรือคู่ค้าที่ฝ่ายจัดซื้อได้ทำสัญญาตกลงราคาไว้ ส่งผลให้องค์กรเสียโอกาสในการได้สินค้าราคาถูกและเกิดงบประมาณรั่วไหล
Q : จะรู้ได้อย่างไรว่าองค์กรกำลังมีปัญหา Maverick Spend?
A : สัญญาณเตือน ได้แก่ มีใบแจ้งหนี้จากซัพพลายเออร์ที่ไม่คุ้นเคยจำนวนมาก, ยอดการใช้จ่ายในหมวดหมู่เบ็ดเตล็ด (Miscellaneous) สูงผิดปกติ, และไม่สามารถระบุที่มาที่ไปของการอนุมัติสั่งซื้อบางรายการได้ชัดเจน (ขาด Spend Visibility)
Q : eProcurement ช่วยลด Maverick Spend ได้กี่เปอร์เซ็นต์?
A : แม้จะขึ้นอยู่กับขนาดและการปรับตัวของแต่ละองค์กร แต่สถิติพบว่าการใช้ระบบ eProcurement ที่มี e-Catalog ชัดเจน สามารถดึงการใช้จ่ายนอกระบบกลับมาอยู่ในระบบได้มากกว่า 80-90% ช่วยรักษาส่วนลด (Cost Savings) ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย
